Hoe het Deliveroo-arrest een gezaghebbend beoordelingskader leverde
Zzp’er of werknemer? Het is een hele korte vraag, maar in de praktijk allesbehalve eenvoudig te beantwoorden. En daarin schuilt een flink risico. Want als je als vereniging een zelfstandige inhuurt, terwijl het feitelijk om een werknemer gaat, kan dat problemen opleveren. Het beste houvast om te controleren of jouw arbeidsrelaties juist vormgegeven zijn, is het Deliveroo-arrest.
Dit beoordelingskader bestaat sinds het voorjaar van 2023 en is gebaseerd op een uitspraak van de Hoge Raad. “Het komt voort uit de discussie of de maaltijdbezorgers van Deliveroo nu in dienst waren of als zelfstandige werkten”, zo vertelt Erik van Dam, senior consultant bij de VvAA, de vereniging van meer dan 130.000 zorgprofessionals die leden bijstaat met onder meer juridisch, financieel en verzekeringsadvies. “De FNV zei destijds dat het werknemers waren, Deliveroo vond van niet. De rechtbank gaf FNV gelijk en vervolgens ging het naar de Hoge Raad. Daaruit is dit model gerold. Het was echt een principieel ding waar iedereen op zat te wachten.”
Negen elementen
Het Deliveroo-arrest bekijkt de arbeidsrelatie aan de hand van negen elementen, waaronder de aard en duur van de werkzaamheden, wie er bepaalt waar en wanneer er gewerkt wordt, de hoogte van de beloning (en wijze van betaling) en of er sprake is van inbedding in de organisatie. Bij elk element zie je in de linkerkolom wanneer het een arbeidsrelatie betreft, en rechts indicaties die duiden op zelfstandigheid. “Een zzp’er bepaalt bijvoorbeeld zelf wanneer en waar hij werkt, loopt ondernemersrisico en krijgt vaak een hoger salaris dan andere werknemers. Dat soort elementen komen allemaal terug in model.”
Uiteindelijk beoordeel je elk van deze negen elementen, die in onderling verband tot een ‘holistische’ uitspraak moeten komen. “Dus niet één element is doorslaggevend, maar je kijkt naar de onderlinge samenhang”, zo verduidelijkt Van Dam. “Als je bij vijf elementen uitkomt op zelfstandigheid, dan wil dit niet zeggen dat het eindoordeel ook ‘zelfstandig’ is, omdat andere elementen weer zwaarder kunnen wegen. Uiteindelijk bepalen alle relevante feiten en omstandigheden of er sprake is van een arbeidsovereenkomst.”
Dienstbetrekking
Het Deliveroo-arrest is volgens Van Dam een nadere invulling van wat het Burgerlijk Wetboek zegt over wat een dienstbetrekking is, namelijk dat er sprake is van arbeid, loon en gezag. “Daar was behoefte aan omdat zeker door het afschaffen van de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) in 2016, extra onduidelijkheid ontstond. Daarom stopte de Belastingdienst toen tijdelijk met het handhaven op schijnzelfstandigheid: het zogenoemde ‘handhavingsmoratorium’. Die periode heeft uiteindelijk bijna 9 jaar geduurd, tot 1 januari 2025. Maar in die periode is het aantal zzp’ers enorm gegroeid, ook bij verenigingen.”
Modelovereenkomsten
Het mag nu dan heel actueel lijken, de beoordeling van arbeidsrelaties is al veel langer een thema. Ook al in de periode dat de VAR bestond. Na die periode heeft de Belastingdienst het systeem van modelovereenkomsten ingevoerd, om toch nog enige vorm van duidelijkheid vooraf te geven. “Hierin staat afgesproken hoe opdrachtgever en zzp’er met elkaar samenwerken. De overeenkomsten geven wel richting, maar zijn nog steeds niet waterdicht. Als je volledig conform de modelovereenkomst met elkaar samenwerkt, dan zit je goed. Maar jij kunt wel vinden dat je conform de overeenkomst werkt, een belastinginspecteur kan daar anders naar kijken. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat er geen sprake is van gezag, maar als zzp’er moet je wel aan bepaalde dingen voldoen. Bijvoorbeeld omdat de opdrachtgever zich aan kwaliteits- of veiligheidswetgeving moet houden. Daar heb jij dan als zzp’er ook mee te maken. Dat maakt dat ook deze modelovereenkomsten niet helemaal veilig zijn.”
De modelovereenkomsten zijn nog geldig, maar verdwijnen weer op 31 december 2029, zo weet Van Dam. “Je kunt er dus mee werken, maar het heeft alsnog risico’s als je dat doet. Als de Belastingdienst vindt dat je niet conform de overeenkomst werkt, dan kun je te maken krijgen met naheffingen. “Denk vooral aan de werknemerspremies die je terug moet betalen, omdat een zzp’er eigenlijk in dienst bleek te zijn. Maar ook voor de zzp’er heeft het gevolgen: want wat gebeurt er met je ondernemersfaciliteiten en bijvoorbeeld aftrekkosten waar je jarenlang gebruikt van hebt gemaakt?”
Gezaghebbend
Wie dus echt zeker wil weten of een samenwerking met een zzp’er juridisch in orde is, doet er volgens Van Dam goed aan het Deliveroo-arrest erbij te pakken. Het is een ‘gezaghebbend ding’, want de Belastingdienst gebruikt het bij hun controles. En rechters ook in hun afweging. Ik ken een voorbeeld van een salesmanager met een zzp-overeenkomst bij een groothandel in groente en fruit. Daar was een conflict en het kwam tot een zaak. Hij zei dat hij eigenlijk in dienst was toen er afscheid van hem werd genomen, maar na het nalopen van de Deliveroo-elementen oordeelde de rechter dat hij weldegelijk een zelfstandige was. Dit was niet de meest hoogwaardige uitspraak wat mij betreft, maar je ziet dus steeds het Deliveroo-beoordelingskader terug.”
Van Dam is niet negatief over het Deliveroo-arrest en noemt het een redelijk goed handvat. “Ook zzp’ers die zichzelf eerlijk ‘door het schema halen’, concluderen - al dan niet hardop - geregeld: ja, ik ben eigenlijk gewoon een werknemer. Daarom raad ik echt aan om met elkaar om tafel te gaan, en je te heroriënteren op je arbeidsrelaties. Met dit schema in de hand.”
Wil je meer weten over het Deliveroo-arrest? Een schematische weergave is hier te vinden.
"