Ik zeg altijd: ga met elkaar om tafel

Erik van Dam over zzp’ers binnen verenigingen

Binnen verenigingen zijn veel zzp’ers actief. Zeker nu de Belastingdienst sinds 1 januari dit jaar weer controleert op schijnzelfstandigheid, is het goed om als vereniging je samenwerkingen tegen het licht te houden. Want zijn deze fiscaal en juridisch wel zuiver? En wat zijn de risico’s als dat niet zo is?

Erik van Dam is senior consultant bij de VvAA - de vereniging van meer dan 130.000 zorgprofessionals die leden bijstaat met onder meer juridisch, financieel en verzekeringsadvies. Hij ziet het zzp’en in alle soorten en maten voorbijkomen. En dat gaat niet in alle gevallen ‘volgens de regelen der kunst’. “We zijn echt toe aan een heroriëntatie”, vertelt hij. “Maar het biedt ook een kans om weer eens tactisch en strategisch na te denken over je vereniging en de bemensing.”

Tijdelijke vervanging

Bij veel verenigingen worden zzp’ers ingeschakeld als iemand even is uitgevallen, of wanneer een manager vertrekt en tijdelijk door iemand anders wordt vervangen. “Je ziet binnen verenigingen ook zzp’ers bij grote drukte of wanneer er behoefte is aan specifieke expertise. Denk bijvoorbeeld aan ICT’ers die tijdelijk op een project zitten. Dat zijn mensen die niet het dagelijkse werk doen van de organisatie en vaak als zelfstandige het werk uitvoeren. Daar zitten wat betreft schijnzelfstandigheid minder snel risico’s aan.”

Toch zijn er ook tal van voorbeelden waar de juridische grenzen worden opgezocht. “Ik ken verenigingen waar de directeur een zzp’er is. Al jaren. Die is volledig aanwezig, zit bij elk overleg en werkt strak binnen de kaders van het bestuur, om maar wat te noemen. Dat is organisatorische inbedding: een van de signalen van een dienstbetrekking. Maar het gaat ook om andere professionals zoals communicatieadviseurs, die soms voor langere tijd een kerntaak van de organisatie uitvoeren als zelfstandige. “En dat is al snel problematisch. Want als er sprake is van een arbeidsovereenkomst, kun je flink in de problemen komen nu de Belastingdienst weer actief aan het controleren is. Vergeet ook de arbeidsrechtelijke risico’s niet. Een werknemer heeft immers rechten die een zelfstandige niet heeft.”

Handhavingsmoratorium

Wat een arbeidsovereenkomst precies is, staat heel simpel omschreven in het Burgerlijk Wetboek: is er sprake van loon, arbeid en gezag, dan is er sprake van een arbeidsovereenkomst. De wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) was ooit bedoeld om de opdrachtgever (zoals een vereniging) en de zzp’er samen verantwoordelijk te maken voor een juiste invulling van de arbeidsrelatie. In de tijd daarvoor, kon de zzp’er op basis van een Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) vooraf laten zien zelfstandig te zijn. De opdrachtgever was dan gevrijwaard van risico’s op naheffing van loonheffingen. Het verdwijnen van de VAR gaf daarom veel onzekerheid. “Daarom besloot de Belastingdienst in 2016 om voorlopig niet te handhaven — het zogenoemde handhavingsmoratorium.”

“Dat duurde uiteindelijk bijna negen jaar,” zegt Van Dam. “En intussen groeide het aantal zzp’ers alleen maar verder. Ook in verenigingsland. Het is hetzelfde als je zou stoppen met bonnen uitschrijven voor te hard rijden. Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium echter opgeheven en gaat de Belastingdienst het land weer in. Als bij controle blijkt dat er feitelijk sprake is van een arbeidsovereenkomst, kan de Belastingdienst met terugwerkende kracht premies en belastingen naheffen. Dit kan tot maximaal 1 januari 2025, toen er een einde kwam aan het handhavingsmoratorium. Dat kan om forse bedragen gaan. En die lopen dus op naarmate de schijnzelfstandigheid langer voortduurt.”

Signalen

Er zijn meerdere signalen die kunnen wijzen op een verkapte arbeidsovereenkomst. “In de afgelopen jaren zijn zzp’ers geregeld ingeschakeld voor taken die eigenlijk door werknemers gedaan moeten worden. Daar is echt een heroriëntatie nodig. Dus kijk met name goed naar kerntaken die langdurig worden uitgevoerd door zzp’ers. Maar let ook op die organisatorische inbedding, de wijze van belonen en of er commercieel risico is voor de zelfstandige. Dat soort zaken moet je goed in de gaten houden.”

Duurzaam verder

Van Dam roept dan ook op je vereniging en bemensing goed onder de loep te nemen. Dat hoeft niet alleen negatief te zijn, zo benadrukt hij. “Het is ook een kans om na te denken over je strategische personeelsbeleid. Ga geen juridische trucjes en geitenpaadjes zoeken, maar ga in gesprek met de mensen die je nu als zzp’er inhuurt en die je graag wil behouden. Vraag jezelf: is dit iemand die bij ons past en waar ik blij mee ben? En is dat wederzijds? Kijk of je op een duurzame manier verder kunt, die voor allebei goed werkt. Kijk wat de alternatieven zijn en wat die betekenen, en ga het vervolgens vormgeven zodat je op een goede manier met elkaar door kan. Want het heeft natuurlijk wel gevolgen als je bijvoorbeeld naar een vast dienstverband gaat. De zzp’er gaat wellicht minder verdienen en de vereniging is bijvoorbeeld meer geld kwijt aan verzekeringen. Aan de andere kant biedt loondienst beide partijen vaak ook voordelen in de samenwerking. Dat soort dingen moet je wel eerst in beeld hebben.”

Mooie dingen

De ervaring leert volgens Van Dam, dat wanneer je hierover met elkaar om tafel gaat, er soms hele mooie dingen los kunnen komen. “Het is voor mij ook veel meer een bedrijfskundig thema, interdisciplinair, dan puur juridisch. Maar je moet er echt mee aan de slag en er niet mee wachten. Ik geef altijd mee dat er niet eens zo heel veel controleurs zijn en dat het daarom best even kan duren voordat ze op de stoep staan. Dan denken mensen vaak: ‘oh, dan loopt het wel los’. Maar hoe later ze komen, hoe groter de gevolgen kunnen zijn omdat je over een nog langere tijd naheffingen kan krijgen. Dus het is mijn advies om nu hierover na te denken en vervolgens morgen met elkaar om tafel te gaan en een passende oplossing te zoeken.”

Wil jij weten of jouw werkrelatie met een zzp’er juridisch in orde is? Raadpleeg dan het Deliveroo-model. In het volgende artikel lees je meer over het Deliveroo-model. Deze publiceren we volgende week.